EGR kanalları temizliği
Sabah aracınıza bindiniz, marşa bastınız. Motor her zamanki gibi çalıştı ama yola çıktığınızda bir gariplik var. Gaza basıyorsunuz, araç tepki vermekte adeta nazlanıyor. Belki de egzozdan alışık olmadığınız siyahımsı bir duman çıkıyor. Arabanız sanki nefes darlığı çeken bir hasta gibi yokuşlarda bayılıyor. Sebebi ne olabilir? Çoğu zaman sorunun kaynağı, egzoz gazının geri çevrim sisteminde yatar. Doğru tahmin ettiniz, doğrudan motorun ciğerlerine iniyoruz. Araç sahiplerinin korkulu rüyası olan bu durum, aslında doğru müdahalelerle kolayca çözülebilir. Gelin kaputun altındaki bu karanlık labirentte neler olup bittiğine yakından bakalım.
İçindekiler
- Aracınız Neden Nefes Alamıyor?
- EGR Sistemi ve Katalitik Konvertör Bağlantısı
- Katalitik Konvertör Tıkanıklık Tespiti Nasıl Yapılır?
- Doğru Temizlik Yöntemleri ve Çözümler
- Sık Sorulan Sorular (SSS)
Aracınız Neden Nefes Alamıyor?
İçten yanmalı motorlar kusursuz birer makine değildir. Yanma odasında patlayan yakıtın tamamı enerjiye dönüşmez. Geriye ciddi bir atık gaz kalır. Otomobil üreticileri, hem emisyon değerlerini düşürmek hem de yanma odası sıcaklığını kontrol altında tutmak için bu atık gazın bir kısmını tekrar motora gönderir. İşte bu işi yapan parçaya EGR (Exhaust Gas Recirculation) adını veriyoruz. Sürekli kirli gazla muhatap olan bu sistem, zamanla kurum bağlar. Damar tıkanıklığı yaşayan bir insan bedeni gibi düşünün. Kan akışı yavaşladıkça organlar nasıl iflasa sürükleniyorsa, kurum bağlayan kanallar da motorun kalbini yavaş yavaş boğar.
Peki bu kurum sadece valfin üzerinde mi kalıyor? Elbette hayır. Karbon birikintileri zamanla ince yolları tamamen kapatır. Valf açık kalması gereken yerde takılı kalır veya tam kapanmaz. Motor ihtiyacı olandan çok daha fazla veya az egzoz gazı emer. Yanma kalitesi düştüğünde ortaya çıkan çiğ yakıt ve ekstra partiküller, egzoz hattındaki diğer hayati parçalara doğru yola çıkar. Bu noktada asıl büyük tehlike başlar.
EGR Sistemi ve Katalitik Konvertör Bağlantısı
Kaputun altındaki hiçbir parça birbirinden bağımsız çalışmaz. EGR sistemindeki bir aksama, domino etkisi yaratarak tüm egzoz hattını tehlikeye atar. Valf tıkandığında veya açık kaldığında, yanma odasındaki sıcaklık dengesi bozulur. Düşük sıcaklıkta gerçekleşen yanma, yoğun kurum üretir. Bu yoğun kurumun ilk durağı neresidir? Tahmin etmesi zor değil, doğrudan katalitik konvertörün petekleridir.
Kurum Birikiminin Saklı Bedeli
Konvertör, seramik yapılı ve üzeri değerli metallerle kaplı incecik peteklerden oluşur. Bu peteklerin asıl görevi zararlı zehirli gazları kimyasal bir reaksiyona sokarak zararsız hale getirmektir. Ancak ön taraftan sürekli olarak yağlı, yapışkan ve kalın bir kurum tabakası gelirse işler değişir. Peteklerin gözenekleri yavaş yavaş dolmaya başlar. Aracınızın arka tarafında sessiz bir kriz yaşanmaktadır. Siz sadece yakıt ibresinin eskisinden daha hızlı düştüğünü fark edersiniz.
Çekiş Kaybı ve Yakıt Tüketimine Etkisi
Egzoz gazı sistemden rahatça atılamadığında motor geri basınca maruz kalır. Sanki egzoz borusunun ucuna bir patates sıkıştırılmış gibidir. Pistonlar, atık gazı dışarı itmek için ekstra güç harcamak zorunda kalır. Bu durum doğrudan tekerleğe giden gücü çalar. Gaza ne kadar basarsanız basın, motor boğulur. Araç beyni bu güç kaybını telafi etmek için daha fazla yakıt pompalar. Hem gitmeyen hem de cebinizi yakan bir araca sahip olursunuz. Çoğu sürücü bu aşamada turbodan veya enjektörlerden şüphelenir. Oysa sorunun kalbi tamamen egzoz hattının tıkanmasıdır.
Katalitik Konvertör Tıkanıklık Tespiti Nasıl Yapılır?
Sanayiye gitmeden önce aracınızın size verdiği tepkileri okuyabilirsiniz. Doğru teşhis her zaman hayat kurtarır. Egzoz hattındaki daralmayı veya tamamen tıkanmayı anlayan ustalar, genellikle spesifik bazı testler uygular. Ancak bir sürücü olarak sizin de yapabileceğiniz gözlemler var. Katalitik konvertör tıkanıklık tespiti için illa cihazlara bağlanmanıza gerek yok. Araç size zaten bas bas bağırıyordur.
Birinci ve en profesyonel yöntem, manifold üzerinde yapılan vakum ve geri basınç (backpressure) testidir. Usta, oksijen sensörünü söker ve oraya bir basınç saati bağlar. Motor devirlendiğinde basınç normalin çok üzerine çıkıyorsa, konvertör petekleri dolmuş demektir. İkinci yöntem ise ısı ölçümüdür. Sağlıklı çalışan bir sistemde, konvertörün çıkış sıcaklığı giriş sıcaklığından daha yüksek olmalıdır. Çünkü içeride kimyasal bir yanma gerçekleşir. Lazerli bir termometre ile yapılan ölçümde giriş ve çıkış ısıları aynıysa veya çıkış daha soğuksa, içerideki reaksiyon durmuş demektir. Petekler kurumla kaplanmıştır.
Sürücünün Fark Edebileceği Belirtiler
Gelelim sizin direksiyon başında hissedeceklerinize. İlk belirti, rampa çıkarken aracın vites küçültme isteğidir. Eskiden dördüncü vitesle rahatça tırmandığınız bir yokuşu artık üçüncü, hatta ikinci vitesle zor çıkarsınız. Motor arıza lambası sarı renkte yanar. OBD2 cihazıyla hata kodlarına bakıldığında genellikle P0420 veya P0421 gibi emisyon sistemi verimlilik hataları görürsünüz. Bu kodları gördüğünüzde ilk aklınıza gelmesi gereken yer burasıdır.
Egzozdan Gelen Kötü Kokular
Burnunuz da iyi bir test cihazıdır. Özellikle araç rölantide çalışırken veya park ettiğinizde aracın arkasına geçip havayı koklayın. Çürük yumurta veya yoğun sülfür kokusu alıyor musunuz? Bu koku, sistemin içindeki hidrojen sülfürün kükürt dioksite dönüştürülemediğinin kesin bir kanıtıdır. Tıkanmış petekler kimyasal işlevini yitirmiştir. Ayrıca egzoz çıkışına elinizi yaklaştırdığınızda (dokunmadan), gazın kesik kesik veya çok zayıf bir üfleme ile geldiğini hissedersiniz. Sağlıklı bir motorda gaz çıkışı sürekli ve güçlü olmalıdır.
Doğru Temizlik Yöntemleri ve Çözümler
Sorunu bulduk. Şimdi masadan nasıl temiz kalkacağımıza bakalım. Piyasada satılan yakıt katkıları veya egzoz temizleyici sprey ürünler genellikle çok hafif kirliliklerde işe yarar. Eğer sorun çekişten düşme seviyesine geldiyse, o spreyler maalesef paranızı çöpe atmaktan farksızdır. İnatçı karbon birikintilerini sıvı katkılarla söküp atmak neredeyse imkansızdır.
Gerçek ve kalıcı çözüm, parçaların sökülerek mekanik ve kimyasal olarak yıkanmasıdır. Kurum bağlamış kanallar sökülür. Özel ultrasonik yıkama makinelerinde veya basınçlı kimyasal havuzlarda saatlerce bekletilir. Fırçalar ve tazyikli su yardımıyla içerideki tüm kurum kusana kadar temizlenir. Parça ilk günkü alüminyum parlaklığına kavuşur. Katalitik konvertör için de benzer makineler vardır. Konvertör sökülür, iki ucundan makineye bağlanır. Sıcak kimyasal su ters basınçla peteklerden geçirilir. İçeriden çıkan siyah zift gibi suyu gördüğünüzde aracınızın neden gitmediğini kendi gözlerinizle anlarsınız.
Bazı sürücüler sistemi tamamen iptal ettirme yoluna gidiyor. Yazılımla valfi kapattırmak veya konvertörün içini kırdırmak ucuz bir çözüm gibi durabilir. Ancak bu işlemler aracın muayeneden kalmasına, çevreyi zehirlemesine ve motorun çalışma haritasının bozulmasına yol açar. Temizletmek ve kurtarmak varken parçayı öldürmek, uzun vadede daha büyük mekanik sorunlara kapı aralar.
Aracınızın bakımlarını zamanında yaptırmak, kaliteli yakıt kullanmak ve aracı sürekli düşük devirde boğarak kullanmamak bu kurumlaşmayı geciktirir. Arada bir otoyola çıkıp devirli kullanmak, egzoz hattındaki sıcaklığı artırarak hafif kurumların yanıp atılmasını sağlar. Unutmayın, nefes alamayan bir motor koşamaz.
Sık Sorulan Sorular (SSS)
Aracımın valfi dolmuşsa bunu sadece bilgisayara bağlayarak anlayabilir miyim?
Bilgisayar (OBD teşhis cihazı) size hava akış hataları veya emisyon değerlerindeki sapmaları kod olarak verir. Ancak kesin doluluğu anlamak için parçanın fiziki olarak sökülüp gözle kontrol edilmesi veya manifolttaki basınç değerlerinin canlı verilerle okunması gerekir. Bazen elektronik bir sensör arızası da aynı hatayı verebilir.
Konvertör tıkanıklığı motora kalıcı hasar verir mi?
Kesinlikle verir. Geri basınç nedeniyle aşırı ısınan motor, öncelikle subapları yakabilir. Turboşarjlı araçlarda, atılamayan sıcak gaz turbonun palleri üzerinde aşırı bir basınç ve ısı biriktirir. Bu da turbonun ömrünü ciddi şekilde kısaltır, hatta kırılmasına sebep olabilir.
Temizlik işlemi ne kadar sürer?
Valf ve kanalların sökülüp temizlenmesi aracın marka ve modeline, motorun yerleşimine göre 2 ile 5 saat arasında değişir. Bazı araçlarda bu parçalara ulaşmak için silecek kollarından tutun motor üst kapağına kadar birçok parçanın sökülmesi gerekir. Konvertör yıkama işlemi ise makineye bağlandıktan sonra yaklaşık 1-2 saat sürer.
Piyasada satılan yakıt katkılarını kullanmak işe yarar mı?
Bu katkılar önleyici bakım olarak işe yarar. Yeni bir araçta veya temizlikten hemen sonra düzenli kullanılırsa kurum bağlama süresini uzatır. Ancak halihazırda tıkanmış, taşlaşmış karbon katmanlarını çözebilecek sihirli bir sıvı henüz icat edilmedi. O aşamada sökülerek temizlenmesi şarttır.
İptal işlemi yaptırırsam aracım daha mı iyi kaçar?
İptal işlemi sonrasında motorun içine sıcak atık gaz girmeyeceği için alt devirlerde anlık bir tepki artışı hissedebilirsiniz. Ancak bu yanıltıcıdır. Emisyon değerleri bozulur, yanma odası sıcaklıkları kontrolsüz şekilde artar. Hem doğayı kirletirsiniz hem de yasal olarak aracınız kusurlu hale gelir. Parçaların asıl tasarım amacına uygun çalışması her zaman en güvenli yoldur.
WhatsApp